Hanes Byr Hygyrchedd Dŵr

Crëwyd dyfroedd mewndirol Cymru ymhell cyn datblygiad y gymdeithas fodern. Yn hanesyddol, fel heddiw, cynigiai ein hafonydd, llynnoedd ac aberoedd gyfleoedd ar gyfer trafnidiaeth, masnach, cynhaliaeth a hamdden.

Cydnabyddai’r Rhufeiniaid bwysigrwydd hygyrchedd cyhoeddus i ddŵr ac yn ystod y goresgyniad Rhufeinig dynodwyd Dyfroedd Cymru fel “pethau cyhoeddus”. Yn ddiweddarach, cydnabu’r Magan Carta hawliau mordwyo cyhoeddus.

Cyfyngwyd ar hygyrchedd cyhoeddus i’r tir dros gyfnod o amser gan y Deddfau Cau Tiroedd ond nid effeithiodd y deddfau hyn ar hawliau cyhoeddus i fordwyo dŵr e.e. mewn cychod neu trwy nofio

Cyfyngwyd yn aruthrol ar arferion traddodiadol fel pysgota mewn cwrwgl o’r 19eg Ganrif ymlaen ond yng Nghymru dogfennir defnydd ar y cyd o afonydd ar gyfer trafnidiaeth, pysgota a hamddena hyd at yr 20fed ganrif.

Mae’r heriau cyntaf sydd ar glawr i ddefnydd cyhoeddus o ddŵr ar gyfer hamddena anffurfiol yn dyddio i’r 1940au-50au. Canlyniad ceisio cymodi trwy drafod cyfyngiadau ar hygyrchedd oedd tyfiant cred gyfeiliornus bod angen caniatâd i’r cyhoedd gael defnyddio’r dŵr.

Waters of Wales

Am 50-60 o flynyddoedd, mae amrywiaeth o grwpiau wedi ceisio trafod hygyrchedd i ddŵr mewndirol ac ar hyd iddo, ond methiant fu pob ymdrech a hyd yn oed os llwyddid i gael cytundeb rhwng dau barti, ni fedrai un grŵp unigol byth ennill cytundeb ar ran y cyhoedd.

Yn 2003, aeth yr Alban i’r afael â materion hygyrchedd yn y Ddeddf Ddiwygio Tir (Yr Alban). Sefydlwyd ymgyrch yng Nghymru am ddeddfwriaeth debyg, ac yn 2008 cyflwynwyd deiseb o 10,000 o lofnodion i’r Senedd. Ymholiad Cyhoeddus a ddilynodd gan arwain at addewid y ceid papur ​ gwyrdd erbyn diwedd 2013. Mae’r papur gwyrdd wedi mynd i gors ac nid oes gwybod ar y foment pryd y gallai gael ei gyhoeddi ac nid oes chwaith unrhyw arwydd o fwriad i’w gyhoeddi nes ymlaen yn y dyfodol.

Gellir cael hyd i hanes mwy manwl o’r ymgyrch dros ddiwygio tir yng Nghymru, a arweiniodd at dyfiant cymuned “Dyfroedd Cymru” isod.

Gweler llinell hanes DC   Darllenwch Ragor

Llinell Hanes yr Ymgyrch ar gyfer Hygyrchedd i Ddŵr Mewndirol yng Nghymru

Hanes byr yr ymgyrch ddiweddar

  2008

Cyflwynwyd deiseb gyda 10,000 a mwy o lofnodion i Gynulliad Cymru

Anogir Llywodraeth Cymru i ystyried a gweithredu bil er lles Cymru a gorfforai hawliau hygyrchedd a chyfrifoldebau ar gyfer y cyhoedd i adnoddau naturiol ac ar hyd-ddynt yn yr un modd ag yr anoga Deddf Ddiwygio Tir yr Alban ddefnydd cydweithredol o’r awyr agored ar gyfer hamddena iach, isel ei effaith.

Rhaid i’r bil hwn ddarparu a chaniatáu hygyrchedd i ddŵr di-lanw ac ar hyd iddo er gwaethaf y cyfyngiadau anferth a diffyg eglurder cyfreithiol sy’n bodoli ar hyn o bryd, sydd yn rhwystr i chwaraeon a hamdden ac i hybu Cymru fel lle cyrchfan ar gyfer twristiaeth antur.

  2009

Yn dilyn ymholiad byr, cyhoeddodd y Pwyllgor Deisebau'r datganiad hwn i’r wasg::

(Read the press release )

  2010

Ar ôl eu hymholiad llawn, ac er gwaethaf cymeradwyaeth y Pwyllgor Deisebau, cymeradwyodd y Pwyllgor Cynaliadwyedd

sefydlu cytundebau hygyrchedd gwirfoddol gan dirfeddianwyr”;

argedu arian SPLASH ar gyfer y prosiectau peilot hyn ac y

dylid monitro effaith y prosiectau peilot hyn a lledaenu’r canlyniadau’n eang

Ceir hyd i’r adroddiad llawn ar y ddolen isod:

(Read the report )

  2011 - 2012

Cafwyd cyfres o “drafodaethau bwrdd crwn” a gweithredwyd y prosiectau ar ariannwyd gan SPLASH.

  2013

Gorffennaf - Llywodraeth Cymru yn lansio adolygiad o ddeddfwriaeth sy’n berthnasol i hygyrchedd a hamddena awyr iach.

Hydref - Ysgrifennodd Llywodraeth Cymru:

The report of the National Assembly for Wales' Sustainability Committee on their Inquiry into Access to Inland Waters in Wales (2010) advocated that in the short term effort should focus on establishing voluntary agreements, but should the Assembly secure legislative competence in this area that introducing legislation to address areas where conflict persists would also be desirable. Three years on there continues to be conflict between different user groups and voluntary access agreements do not appear to be working Wales wide. The Minister now believes that it is necessary to explore ways of seeking to bring clarity and certainty for all on where they can go and what activities they can do, whilst ensuring proper safeguards for both nature conservation and the interests of owners. The Committee's findings are informing this current review.

(Read the current review )

Rhagfyr - Ysgrifennodd Llywodraeth Cymru

On water, there is a need to see an increase in the number of voluntary access agreements providing for a range of recreational activites. We will there publish a Green Paper on improving public access to land and seeking better facilitation of voluntary access to water. We do not plan to pursue primary legislation in this assembly term.

(Read the access paper )

  2014

Yn ôl Llywodraeth Cymru ei hun, methiant fu’r strategaeth cytundebau a ariannwyd gan SPLASH. Cafwyd oedi parthed y Papur Gwyrdd a addawyd erbyn Rhagfyr 2013. Mae dyofodl SPLASH yn y fantol erbyn hyn, ond nid oes unrhyw arwydd beth mae Llywodraeth Cymru’n bwriadu ei wneud parthed hygyrchedd cyhoeddus i ddŵr mewndirol. Mae perygl y bydd Hygyrchedd i Ddŵr Mewndirol yn diflannu oddi ar agenda Llywodraeth Cymru.

  2015

Yn ystod 2015, ysgrifenasom at Lywodraeth Cymru gan ofyn iddynt ymrwymo i gychwyn ar y broses ddeddfu gan gael ymateb na fyddant yn gwneud hynny yn ystod term presennol y Cynulliad. Ceisiasom ddeisebu Llywodraeth Cymru i gyhoeddi’r cyngor a gawsant ynghylch hawliau mordwyo cyhoeddus, ond gwrthodasant dderbyn y ddeiseb. Eglurwyd trwy hyn y bydd rhaid inni obeithio am ragor gan y Cynulliad Newydd a etholir yn 2016.

(Dropbox link )

Cyflwynasom ddeiseb ddiwedd 2015. Y cwestiwn

Rydym yn galw ar Gynulliad Cenedlaethol Cymru i annog Llywodraeth Cymru i weithredu Bil i sefydlu hawliau mynediad statudol cyhoeddus i dir a dŵr mewndirol at ddibenion hamdden a dibenion eraill. Dylai'r Bil hwn ymgorffori hawliau a chyfrifoldebau mynediad ar gyfer y cyhoedd yn yr un ffordd ag y mae Deddf Diwygio Tir (yr Alban) 2003 yn annog defnydd cydweithredol o'r awyr agored ar gyfer gweithgareddau hamdden iach ac isel eu heffaith. Rhaid i'r Bil ymgorffori hawliau mordwyo cyhoeddus ar gyfer dŵr mewndirol, a chaniatáu mynediad at ddŵr ac ar hyd dŵr. Rhaid iddo gael gwared ar y diffyg eglurder cyfreithiol a'r cyfyngiadau sy'n gweithredu fel rhwystr i chwaraeon a gweithgareddau hamdden, yn ogystal â'r gwaith o hyrwyddo Cymru fel lle sy'n croesawu gweithgareddau hamdden iach, twristiaeth a gweithgareddau anturus ar bob lefel o gyfranogiad a mwynhad.

Yn debyg i’r un a gyflwynwyd gan Canŵio Cymru a dderbyniwyd gan Wasanaeth Deisebau Cynulliad Cymru.

  2016

Yr Ymgyrch yn Parhau!!

Aeth y ddeiseb yn fyw ar Ionawr 4, 2016. Cyflwynir y ddeiseb lofnodedig yn ffurfiol Ddydd Mawrth Tachwedd 1.

Ceir papurau ychwanegol ynghylch yr ymgyrch hyd heddiw ar Dropbox Gymunedol “Dyfroedd Cymru”. Atodir dogfennau eraill fel yr â’r ymgyrch rhagddi.

(Dropbox link )

Os oes gennych chi wybodaeth i’w rhannu gyda’r ymgyrch, cysyllter ag un o weinyddwyr gweplyfr, neu e-bostiwch

(contact us )